Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Δραματική Προσωπικότητα

«Ο Νίκος 38 ετών γνώρισε μια κοπέλα 35 ετών την Μαρίνα .Την βρίσκει ιδιαίτερα ελκυστική ωστόσο αναρωτιέται αν προβάλλει την σεξουαλικότητα της τόσο πολύ και όταν δεν βρίσκεται μαζί του. Το ντύσιμο της είναι σαγηνευτικό και πολλές φορές γίνεται κουραστική γιατί επιζητάει μανιακά με διάφορα σκέρτσα την προσοχή του. Ο Νίκος είναι ένας δυναμικός άντρας και έξυπνος επιχειρηματίας και αρχίζει να αναρωτιέται αν αυτά του και μόνο τα χαρακτηριστικά του την ελκύουν.»

Στην παραπάνω παράγραφο αναδύεται στο πρόσωπο της Μαρίνας μια κλασική περίπτωση προσωπικότητας που ονομάζεται δραματική ή αλλιώς ιστριονική / υστερική. Η κατάταξη σε αυτή την κατηγόρια εμπεριέχει συγκεριμμένα χαρακτηριστικά ,όμως θα παρουσιαστούν κυρίως αυτά που σχετίζονται με την συμπεριφορά σε κοινωνικές και ερωτικές σχέσεις. Όποιος διαθέτει αυτά τα χαρακτηριστικά δεν σημαίνει ότι απαραίτητα νοσεί, ωστόσο εμφανίζουν μια προδιάθεση που κάτω από αγχωτικές συνθήκες καθημερινότητας κάνει αναγκαία την παρακολούθηση από κάποιον ειδικό ψυχολόγο.

Το κλασικότερο χαρακτηριστικό των δραματικών προσωπικοτήτων είναι η ‘εκδραμάτιση’ ρόλων στην καθημερινότητα τους. Ασυνείδητα ,δηλαδή χωρίς να το καταλαβαίνουν , παίζουν διάφορους ρόλους με σκοπό να προσελκύσουν την προσοχή των άλλων και να παραμένουν στο επίκεντρο της προσοχής συνεχώς. Στο ρεπερτόριο αυτών των ρόλων οι σημαντικότεροι είναι αυτοί του θύματος και της πριγκίπισσας .

Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό τους είναι ότι προσπαθούν υπέρμετρα να χειραγωγήσουν συναισθηματικά τον σύντροφο τους ή να τον κρατήσουν δέσμιο ψυχολογικά μέσα από την σαγηνευτικότητα που επιδεικνύουν .Παράλληλα επιδιώκουν την δική τους προσωπική συναισθηματική εξάρτηση από τον σύντροφο τους με αποτέλεσμα να τον πνίγουν. Φυσικά οι συναισθηματικές εξάρσεις τους είναι και τα συνηθέστερα μέσα που διαθέτουν για να εγκλωβίσουν το σύντροφο τους.

Τα άτομα με δραματική προσωπικότητα στην κοινωνική τους ζωή πολύ εύκολα επηρεάζονται από γνώμες τρίτων .Παράλληλα έχουν τάσεις προσκόλλησης σε άτομα που είναι δυναμικά και διαθέτουν θέσεις εξουσίας. Στην πραγματικότητα αυτό που ενυπάρχει σε αυτήν την διαδικασία είναι η πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση τους – που την κρύβουν επιμελώς – και η ‘παρανοϊκή’ πρόθεση τους να δανείζονται λίγη από την αυτοεκτίμηση άλλων γύρω τους.

Παρατηρούμε επίσης ότι στην αρχή καινούριων δραστηριοτήτων οι δραματικές προσωπικότητες εμφανίζουν υπέρμετρη ευφορία και ενδιαφέρον που σαφώς προϊδεάζουν τους άλλους για μια εξιδανίκευση της ανασφάλειας τους. Γρήγορα στην πορεία ,από εκεί που μιλούσαν μόνο για τις καινούριες δραστηριότητες τους ‘ξεφουσκώνουν’ και αναφέρονται σε αυτές με βαριεστιμάρα και σαν να μην είναι προσωπική τους επιλογή. .Δημιουργείται η αίσθηση λοιπόν ότι μιλούν δυο διαφορετικά άτομα που μαζί αποτελούν το όλον. Αυτή η λογική τους εμφανίζεται με την ίδια σημαντικότητα στο επίπεδο των επαγγελματικών τους στόχων και των ερωτικών τους σχέσεων. Για αυτό και παρατηρούμε ότι τα άτομα αυτά εμφανίζουν συχνότατες αλλαγές εργασιακού περιβάλλοντος όπως και μακροσκελή λίστα ερωτικών συντρόφων .

Στις φιλικές σχέσεις τους οι δραματικές προσωπικότητες δημιουργούν υποτιθέμενες προβληματικές καταστάσεις με σκοπό η προσοχή των φίλων τους να είναι στραμμένη πάνω τους .Έχουν πολύ έντονες απαιτήσεις από τα φιλικά τους πρόσωπα και για αυτό συνήθως οι φίλοι τους, επιλέγουν την αποστασιοποίηση ή και την διακοπή της επαφής μαζί τους. Όταν οι ανάγκες τους δεν ικανοποιούνται τότε οι ιστριονικές προσωπικότητες μαραζώνουν και συχνά οδηγούνται σε καταθλιπτικά επεισόδια. Τα άτομα αυτά δεν έχουν επίγνωση γιατί αυτός ο κύκλος αποτυχημένων σχέσεων διαιωνίζεται και είναι χαρακτηριστικό ότι πάντα και για όλα η ευθύνη βαραίνει τους άλλους.

Η συναισθηματική έκφραση αυτών των ατόμων χαρακτηρίζεται από ρηχότητα ,θεατρινισμό και υπερβολή. Π.χ. πολλές φορές παρατηρούμε ότι αγκαλιάζουν και φιλούν άγνωστους σαν είναι χρόνια φίλοι και προσκολλώνται πάνω τους κυρίως σε κοινωνικές εκδηλώσεις ,δημιουργώντας πολύ αρνητική ατμόσφαιρα. Το μέσο για να πλησιάσουν άλλους ανθρώπους είναι η δήθεν γνώση επίκαιρων θεμάτων και η συμμετοχή σε ανάλογες συζητήσεις Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι ο λόγος τους είναι πομπώδης και ιμπρεσιονιστικός και εκφέρεται αποκλειστικά με έντονη δραματικότητα, όπως θα έκανε ένας επαγγελματίας ηθοποιός .Βέβαια όταν τους ζητηθεί να υποστηρίξουν την άποψη τους με επιχειρήματα αποκαλύπτεται το ‘φιάσκο’ και αναγκάζονται ξαφνικά να αποχωρήσουν από το προσκήνιο. Οι απότομες και συνεχείς αλλαγές στην διάθεση τους αυτές τις στιγμές έχουν να κάνουν κυρίως με εκδραμάτιση κλάματος ,θυμού και οργής.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο στις δραματικές προσωπικότητες είναι το γεγονός ότι ασχολούνται υπέρμετρα με την εξωτερική τους εμφάνιση. Πολλές φορές τους απασχολεί σε ψυχαναγκαστικό βαθμό η ποσότητα και ποιότητα κατανάλωσης θερμίδων και επιδιώκουν να προσελκύουν την προσοχή με ένα περίεργο χτένισμα ή προκλητική ενδυμασία. Η ενδυμασία τους στόχο έχει την σεξουαλική διέγερση των άλλων για αυτό και δίνουν επίτηδες και συχνά το στίγμα του ‘εύκολου στόχου’. Πολλές φορές θα δούμε ότι επενδύουν συναισθηματικά πολύ ,σε επιφανειακές σχέσεις και διακηρύττουν την ευτυχία τους η οποία όμως γρήγορα χάνεται.

Γνωρίζουμε ότι οι δραματικές προσωπικότητες συσχετίζονται περισσότερο με το γυναικείο φύλο και η συχνότητα τους στο γενικό πληθυσμό είναι 2-3 % και 10-15% σε εξωνοσοκομειακούς και ενδονοσοκομειακούς επισκέπτες. Έχουν υψηλότατη συνάφεια με τον καλλιτεχνικό χώρο και περισσότερο με την ηθοποιία και την μουσική. Συχνά εμφανίζουν κλινική συσχέτιση με διάγνωση κατάθλιψης και την οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Η ψυχαναλυτική σχολή ερμηνεύει την υπερβολική προσκόλληση στην σεξουαλική τους έκφραση με την ανατροφή σε οικογένεια όπου η σεξουαλικότητα ως έννοια δεν είχε σταθερότητα ως προς την αποσαφήνιση της και άλλοτε διέθετε άκρως απαγορευτική βαρύτητα και άλλες φορές εκφραζόταν σαν κάτι διεγερτικό και απολαυστικό.

ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ
Επιστημ. Διευθυντής Ινστιτούτου Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας Λέκτορας Ψυχοπαθολογίας Πανεπ.Ουαλλίας (Ελληνοβρετανικό Κολλέγιο)