Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Οικογένεια και Κατάθλιψη

Ήταν απόγευμα και η Γιάννα ,45 χρονών και μητέρα του Γιώργου 25 ετών γύρισε από τη δουλειά της .Ο γιος της ,κοιμόταν ακόμη και εκείνη όπως έκανε κάθε μέρα εδώ και δυο χρόνια θύμωσε και πολύ επιθετικά του είπε πως δεν αντέχει άλλο να τον βλέπει μέσα στην κατάθλιψη.Εκείνος της απάντησε ότι δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί μέσα σε ένα σπίτι που το ίδιο γέννησε την κατάθλιψη του!

Η παραπάνω αληλεπίδραση μεταξύ μελών μιας οικογένειας είναι μια αρκετά συνηθισμένη κατάσταση που γεννιέται μέσα σε ένα οικογενειακό σύστημα.Θα ήθελα να αναφερθώ λοιπόν σε κάποια συμπεράσματα που έχουν εξαχθεί μέσα από την βιβλιογραφία αλλά και την προσωπική πείρα.

  • Όταν με επισκέτεται ιδιωτικά ένας έφηβος ή παιδί με καταθλιπτικά συμπτώματα ,στην επόμενη κιόλας συνάντηση είναι επιθυμητό να γνωρίσω από κοντά τους γονείς αυτού του νεαρού ατόμου.Είναι αρκετές οι φορές που ένας νεαρός αναπτύσσει κατάθλιψη μέσα από ένα καταθλιπτικό δυναμικό οικογένειας .Η συστημική ανάλυση της οικογένειας δηλαδή σε αυτήν την περίπτωση μας οδηγεί να συμπεράνουμε ότι όταν στο σύστημα οικογένεια ρέει αρνητική ενέργεια τότε είναι αρκετά πιθανό να εμφανίσει σύμπτωμα κατάθλιψης ένα μέλος της οικογένειας ,συνήθως το πιο αδύναμο ψυχολογικά .Σε αυτήν την περίπτωση η ατομική συμβουλευτική του ειδικού με το νεαρό άτομο που εμφανίζει τα συμπτώματα της κατάθλιψης δεν θα έχει ουσιαστική ανταπόκριση αν δεν επέλθει συνολική αλλαγή στο σύστημα της οικογένειας.Κάποια παραδείγματα ψυχολογικών ασκήσεων που βοηθούν την αλλαγή είναι ׃ ενέργειες που να τονίζουν την ενότητα της οικογένειας π.χ. ένα κοινό δείπνο, η καλυτέρευση της συνσισθηματικής έκφρασης των μελών της οικογένειας π.χ η λεκτικοποίηση των αρνητικών και θετικών συναισθημάτων που αναπτύσσουν μεταξύ τους ,
  • Η κατάθλιψη ,πολλές φορές σε ένα άτομο της οικογένειας σχετίζεται ως αντίδραση σε καταστάσεις που δεν είναι επιθυμητές πολλές φορές να τις βιώνει το μεμονωμένο άτομο.Π.χ είναι κλασικό το φαινόμενο ένας γιος να αναπτύσσει κατάθλιψη όταν η μητέρα του κακοποιείται από τον πατέρα του,η κόρη να γίνεται καταθλιπτική επειδή ο πατέρας της έχει οικονομικά προβλήματα,ο γιος να μην μπορεί να εκφράζεται συναισθηματικά γιατί οι γονείς του δεν λεκτικοποιούσαν ποτέ τα συναισθήματα τους για εκείνον, η μητέρα να εμφανίζει κατάθλιψη γιατί τα παιδιά της δεν την αποδέχονται ...Αυτά ακριβώς τα παραδείγματα μας δείχνουν ότι η ατομική συμβουλευτική πολλές φορές δεν είναι αρκετή αλλά ειναι επιθυμητό να συνοδεύεται από ομαδική θεραπεία ή οικογενειακή θεραπεία.
  • Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που επιταχύνει την αποτελεσματικότητα της ατομικής ψυχοθεραπείας για μεμονωμένο άτομο που βιώνει κατάθλιψη , είναι η ενημέρωση των μελών και στήριξη τους σε όλη τη διάρκεια της συμβουλευτικής.Ο ειδικός είναι σε θέση να ενημερώσει με βιβλιογραφικές παραπομπές συχνά τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και να τα ενθαρρύνει να συμμετέχουν και τα ίδια στην διαδικασία αλλαγής που φέρνει η ψυχοθεραπεία.Υπάρχουν και στην Ελλάδα πλέον ειδικές ομάδες αυτογνωσίας που μητέρες π.χ με γιο που βιώνει κατάθλιψη έχουν την δυνατότητα να συζητήσουν μεταξύ τους (πάντα με τον συντονισμό ειδικού ψυχοθεραπευτή) Είναι πολύ αρνητικό ο καταθλιπτικός θεραπευόμενος να νιώθει ότι η οικογένεια του θεωρεί την περίπτωση του ως μη αναστρέψιμη .
  • Από την άλλη θα πρέπει να γίνει αναφορά και σε εκείνες τις οικογένειες που αντιμετωπίζουν τη κατάθλιψη ενός μέλους μόνο με πλήρη αποδοχή,αγάπη ,κατανόηση και αφοσίωση.Ενώ είναι σημαντική αυτή η αντιμετώπιση της οικογένειας θα ήταν μύθος να θεωρηθεί ότι η εκδήλωση δυνατής αγάπης είναι δυνατό να θεραπεύσει μια βαριά κατάθλιψη.Αυτό συμβαίνει γιατί πολλές φορές η κατάθλιψη παρουσιάζεται με προυπάρχουσα ψυχική διαταραχή δημιουργώντας συνοσσηρότητα ,δηλαδή την ύπαρξη δύο διαφορετικών παθήσεων ταυτόχρονα.Κλασικές περιπτώσεις τέτοιες είναι η από κοινού εμφάνιση κατάθλιψης και διαταραχής προσωπικότητας ή αγχώδους νευρώσεως .Επίσης σε βιολογικούς τύπους καταθλιπτικού επεισοδίου όπως την περίπτωση της ψύχωσης και μανιοκατάθλιψης είναι απαραίτητη η φαρμακευτική αγωγή.
  • Τα παραπάνω παραδείγματα δόθηκαν έτσι ώστε οι οικογένειες να καταλάβουν την πολυπλοκότητα της κατάθλιψης που βιώνει ένα μέλος τους και να συνειδητοποιήσουν ότι η συνεργασία ειδικού και οικογένειας είναι ικανή να αποφέρει αξιοθαύμαστα αποτελέσματα.Από την άλλη δεν είναι επιθυμητή και η απλοποίηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων έτσι ώστε να ακυρώνουμε την αξία της ψυχοθεραπείας και να πιστεύουμε οτι μια οικογένεια από μόνη της είναι ικανή να αναλάβει ψυχοθεραπευτική δράση.
Θέλουμε να ενθαρρύνουμε τις οικογένειες να αντιμετωπίσουν τα καταθλιπτικά συμπτώματα που παρουσιάζουν τα μέλη τους με σθένος ,συνεργασία με τον ειδικό και μέσα αποτην διδικασία αλλαγής σε όλο το σύστημα οικογένεια.
 
ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ
Επιστημ. Διευθυντής Ινστιτούτου Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Λέκτορας Ψυχοπαθολογίας Πανεπ. Ουαλλίας (Ελληνοβρετανικό Κολλέγιο)