Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

5ο Πανελλήνιο Συνέδριο Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάτρα, Νοέμβριος 2014

Η επιστημονική ομάδα του ΙΓΑΨ σε συνεργασία με εκπαιδευόμενους φοιτητές μας παρουσιάσαμε στο 5ο Πανελλήνιο Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάτρα, Νοέμβριος 2014 τα παρακάτω συμπόσιο και διαδραστικό εργαστήριο.

Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεία, Μεταβίβαση & Ανάλυση εκπραξιών (enactments) σε Ασθενείς με Διαταραχή Προσωπικότητας

Σταύρος Χαραλαμπίδης, Δημήτριος Τσιάκος, Κωνσταντίνος Μαθιούδης, Άννα Φλώρου
Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Το συμπόσιο αυτό επιχειρεί να αναδείξει τις βασικές αρχές του μοντέλου της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης  αναπτυσσόμενη κυρίως στην Αμερική από το 1980  με κύριο δημιουργό τον Stephen Mitchell και προπάτορα τον Φερέντσι. Περιληπτικά περιλαμβάνει συστατικά  στοιχεία από το Αμερικανικό φεμινιστικό κίνημα κυρίως, την ψυχαναλυτική θεωρία του Εαυτού με κύριο εκφραστή τον Kohut, την θεωρίας της διυ-υποκειμενικής συναλλαγής στην Ψυχαναλυτική διεργασία με θεμελιωτές τους Mitchell, Bronberg,Benjamin, Ogden , την θεωρία της Διαπροσωπικής Ψυχανάλυσης με κύριο εκφραστή τον Sullivan,ερευνητικά δεδομένα από τον τομέα της ψυχαναλυτικής μελέτης δεσμού τροφού-παιδιού με κυρίαρχη μορφή τους Daniel Stern, Beatrice Beebe. Οι συντελεστές του συμποσίου είναι εκπαιδευόμενοι από βασικές μορφές της σύγχρονης Σχεσιακής Ψυχανάλυσης και λαμβάνουν χρόνια εποπτεία στην θεραπευτική επαφή με δύσκολους χαρακτηριολογικά ασθενείς, από πρωτοπόρους στην Μοντέρνα Ψυχανάλυση όπως οι Jonathan Slavin,Jeremy Safran,Ruthelen Josselson, Σπύρος Ορφανός. Θα παρουσιάσουν μια επικαιροποιημένη ενότητα ανάλυσης μελετών περίπτωσης ,όπου κύριο στοιχείο ήταν οι εκπραξίες. Οι εκπραξίες (enactments) δημιουργούνται προκειμένου να επικοινωνήσουν αυτό που ονομάζεται ‘σχεσιακό ασυνείδητο’, και εμφανίζονται σε δύσκολες φάσης της μεταβιβαστικής σχέσης όπου ο αναλυτής επενδύει στον αναλυτή εγκλωβισμένα συναισθήματα ως να είναι κάποιο αντικείμενο του παρελθόντος  .Το συμπόσιο θα καταδείξει τις βασικές διαφορές ανάλυσης και επικοινωνίας/χρήσης  της υποκειμενικής αντίδρασης του Αναλυτή στις εκπραξίες, από το κλασικό μοντέλο Ψυχαναλυτικής εργασίας όπως αυτό δημιουργήθηκε από τον Φρόυντ. Ο αναλυτής επιδρά και επεμβαίνει στο ‘εδώ και τώρα’ έχοντας ταυτόχρονα υπόψιν του το αναπτυξιακό δυναμικό του αναλυόμενου (παρελθοντικές σχέσεις αντικειμένων) αλλά και το σχεσιακό δυναμικό με τον Αναλυτή όπως εκφράζεται από φαντασιώσεις, όνειρα και κυρίως την ανάγκη του αναλυόμενου  για ‘αυθεντική’ σχέση με τον Αναλυτή του. Η αυτοαποκάλυψη του Αναλυτή σχετικά με το βίωμα που έχει για τον ασθενή του γίνεται μέσα από το θεωρητικό κατασκεύασμα του ‘αναλυτικού τρίτου’ (Τhomas Ogden) του πεδίου που συνδημιουργείται από το αναλυτικό ζεύγος σε κάθε ανάλυση και είναι η κύρια μονάδα μελέτης στην Σχεσιακή Ψυχανάλυση.

Λέξεις κλειδιά: Σχεσιακή Ψυχανάλυση, Διυποκειμενικότητα, Εαυτοαντικείμενο, Μεταβίβαση, Επιδιορθωτική Εμπειρία

Εργασίες συμποσίου

Εργασία 1

Τίτλος: Μελέτη Κλινικής Περίπτωσης : Το Σύνδρομο του Δον Ζουάν στην Πλατφόρμα της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης
Περίληψη: Οι σχεσιακοί ψυχαναλυτές δίνουν ιδιαίτερη σημασία και προσοχή στη σχέση που αναπτύσσουν με το θεραπευόμενο, όπως αυτή διαμορφώνεται και βιώνεται στην θεραπεία. Τα άτομα με διαταραχή προσωπικότητας εμφανίζουν μεγάλη δυσκολία στο «σχετίζεσθαι». Δείχνουν ακαμψία στα γνωστικά τους σχήματα και εγκλωβισμό στις συναισθηματικές τους εμπειρίες. Στην παρούσα διάλεξη θα μελετηθεί η περίπτωση του Γ. με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει είναι σχεσιακής φύσεως με επίκεντρο τον ερωτικό τομέα. Η ταύτιση με την ανεπαρκή μητέρα και τον απόντα πατέρα δημιουργούν συμπλέγματα, τα οποία καθηλώνουν τον θεραπευόμενο σε μια παθητική στάση ζωής με εξαρτήσεις ουσιών. Ο ευνουχισμός και η στέρηση μεταμφιέζονται στη φαντασίωση εύρεσης της ιδανικής συντρόφου (Σύνδρομο Δον Ζουάν). Κατά την διάρκεια της τετραετούς θεραπείας του, ο Γ. προσπαθεί να εκμαιεύσει συγκεκριμένες μαθημένες συμπεριφορές από τον θεραπευτή του. Χρησιμοποιεί την σχέση σαν καθρέφτη του ιδεατού εαυτού του, διαστρεβλώνοντας τις προσωπικές ρωγμές του. Μεταβιβαστικά και αντιμεταβιβαστικά φαινόμενα, καθώς και εκπραξίες (enactments) αναγνωρίζονται και αναλύονται στο θεραπευτικό δωμάτιο. Ο θεραπευτής αναπόφευκτα καλείται να υποκαταστήσει ελλειπή πρότυπα φροντίδας, αντιμετωπίζοντας in vivo τριγμούς που προκύπτουν στην σχέση. Ο Γ. εμφανίζεται στάσιμος στις ματαιώσεις του χτες και τις προσδοκίες του αύριο, χάνοντας την ουσία του παρόντος. Στόχοι είναι η επαφή με την πραγματικότητα, η ανάληψη των ευθυνών και η ψυχική ενηλικίωση μέσα από την θεραπευτική σχέση. Η σχεσιακή ψυχανάλυση φαίνεται να αποτελεί την πλατφόρμα για άμεσο και αποτελεσματικό χειρισμό των φαινομένων που παρουσιάζονται στην διυποκειμενική επαφή. Θεραπευτής και θεραπευόμενος προσπαθούν να «συναντηθούν» σε ένα σκάκι διαπροσωπικής αντιπαράθεσης.
Στοιχεία συγγραφέων: Κωνσταντίνος Μαθιούδης, Σταύρος Χαραλαμπίδης, Δημήτριος Τσιάκος, Άννα Φλώρου
Φορείς συγγραφέων : Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Συγγραφέας που παρουσιάζει: Κωνσταντίνος Μαθιούδης

Εργασία 2

Τίτλος: Η Χρήση του Εαυτού του θεραπευτή στην Επίλυση Εκπραξιών: Εφαρμογές της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης
Περίληψη: Ως εκπραξία στη Σχεσιακή Ψυχανάλυση ορίζεται κάθε μορφή πραγματικής αλληλεπίδρασης στο θεραπευτικό δωμάτιο μεταξύ αναλυτή και αναλυόμενου όπου θεραπευτικό υλικό που αδυνατεί να εκφραστεί άμεσα και λεκτικά μετουσιώνεται κατά κάποιο τρόπο και αναπαράγεται μέσω της συμπεριφοράς. Παράλληλα, βασικός στοιχείο της σχεσιακής ψυχανάλυσης είναι η έννοια της διυποκειμενικότητας, η θέαση δηλαδή του σύνθετου τρόπου διάδρασης των δυο προσωπικοτήτων του αναλυτή και αναλυόμενου και η επιρροή του προσωπικού υλικού και κατά επέκταση του παρελθόντος και των δύο στη θεραπευτική πράξη. Η διυποκειμενική διάσταση εισέρχεται ολοκληρωτικά τόσο στην παραγωγή - εκφορά όσο και στην επίλυση ή μη των εκπραξιών από τη μεριά του αναλυόμενου αλλά μερικές φορές και του αναλυτή. Στη διάρκεια του συμποσίου αυτού θα παρουσιαστούν στοιχεία από διαφορετικές θεραπείες με άτομα που πάσχουν από διαταραχή προσωπικότητας και θα εξεταστεί ο τρόπος παρέμβασης του θεραπευτή ανάλογα με το είδος της εκπραξίας του ατόμου. Παραδειγματικά θα αναφερθούν περιπτώσεις θυμού, καθυστέρησης, χρήση της αμοιβής και του χρήματος, απαιτήσεων έκπτωσης, άμεσης επίθεσης, συνεχόμενων αποπειρών εκμαίευσης προσωπικού υλικού κα. Ο αμεσότερος και βιωματικά εύπεπτος τρόπος εσωτερίκευσης του καινούργιου μοντέλου συσχέτισης που προτείνει η θεραπεία επιτυγχάνεται μέσα από την καθαρή και δυναμική εξέταση της εκπραξίας στο "εδώ και τώρα". Αυτό σημαίνει ότι η χρήση του "εαυτού" του αναλυτή θα αποτελέσει την μήτρα επανεκπαίδευσης του αναλυόμενου στον τρόπου εμπλοκής του στα "σχεσιακά διυποκειμενικά πλαίσια". Η ορθή και αποτελεσματική χρήση του "εαυτού" του αναλυτή θα αποτελέσει και το σημείο εστίασης της συγκεκριμένης διάλεξης κυρίως μέσα από την αντιμεταβιβαστική και αλληλεπιδραστική της διάσταση. Τέλος, θα επιχειρηθεί η κατάδειξη λανθασμένων τρόπων χρήσης του παραπάνω, φαινόμενο που συχνά παρατηρείται στην κλινική πράξη.
Στοιχεία συγγραφέων: Δημήτριος Τσιάκος, Σταύρος Χαραλαμπίδης , Κωνσταντίνος Μαθιούδης, Άννα Φλώρου
Φορείς συγγραφέων : Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Συγγραφέας που παρουσιάζει: Δημήτριος Τσιάκος

Εργασία 3

Τίτλος: Χορεύοντας με το Λύκο: Ο τρόμος στην ανάλυση ασθενούς με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας & Κοινωνικό Ακτιβισμό ,μια μελέτη Σχεσιακής Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Περίληψη: Ο Λ 40 ετών, ήρθε στο Ιγαψ καταρρακωμένος από το πρόσφατο διαζύγιο μετά από 1 χρόνο γάμου. Είχε κάνει υπεξαίρεση 150.000 ε από την πολυεθνική που δούλευε ως οικονομικός ελεγκτής. Αντιμετώπιζε ποινή φυλάκισης. Ο αυτοκτονικός του ιδεασμός ήταν ισχυρός χωρίς σενάριο. Ξεκινήσαμε ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία αντικριστή δυο φορές εβδομαδιαίως και μετά από 6 μήνες μπήκε με ίδιο θεραπευτή και σε ομαδική εβδομαδιαία θεραπεία κατά το Διεθνές πρότυπο Yalom.Μετά το πρώτο εξάμηνο σε μια δύσκολη ερώτηση ο Λ είπε ότι δεν μπορεί να απαντήσει γιατί μπορεί να τον παρακολουθούν. Μετά από διερεύνηση πιθανού παρανοϊκού ιδεασμού ,ομολόγησε την συμμετοχή του σε ‘σκληρές ομάδες κοινωνικού ακτιβισμού’. Μου εξήγησε ότι θέλει να μιλήσει αλλά τον φοβίζει το απόρρητο. Ο αναλυτής απήντησε ότι δεν χρειάζονται οι λεπτομέρειες αλλά μάλλον να μιλήσουν για τον τρόμο. Ο Λ απάντησε ότι σαδιστικά έφερνε τον τρόμο στο δωμάτιο για να φέρει σε δύσκολη θέση τον θεραπευτή που ήταν ‘αντιπρόσωπος του κατεστημένου’. Ο αναλυτής απάντησε ότι τον βίωνε σα ‘πεινασμένο λύκο’. Σε επόμενη συνεδρία ο αναλυτής έκανε αυτό αποκάλυψη ότι φέρει τατουάζ με λύκο και ο Λ απάντησε ότι ξεκίνησε επιτέλους ο ‘χορός με τους Λύκους’ από την ομώνυμη ταινία. Αυτή η συναλλαγή υπό την μορφή των εκπραξιών συνεχίζεται ακόμα. Σε αυτήν την μελέτη περίπτωσης θέλουμε να καταδειχτεί ότι ο τρόμος που υπήρχε στο δωμάτιο και για τους δυο αποτέλεσε δημιουργικό παράγοντα σχηματισμού του αναλυτικού τρίτου κατά Ogden .Του πεδίου συναλλαγής δηλαδή που αναδιαμορφώνουν οι δυο και αυθεντικά φέρνουν προς αλληλεπίδραση τις υποκειμενικότητες τους .Η μεταβίβαση εκεί δεν είναι μόνο προερχόμενη από τα ενδοβλημένα αντικείμενα του παρελθόντος αλλά επηρεάζεται από τον τρόπο που ο αναλυτής είναι διαθέσιμος να παρουσιαστεί ως εαυτο-αντικείμενο για τον αναλυόμενο ώστε να διατηρηθεί η εσωτερική συνοχή του Εαυτού αλλά και να παρουσιαστεί ως νέο αντικείμενο προς επιδιορθωτική ενδοβολή. Μια σχέση με αμοιβαίο τρόμο έγινε η αφορμή να συνδημιουργηθεί μια ιστορία με αγάπη ,σεβασμό και εκτίμηση ώστε οι ‘λύκοι’ να κυνηγήσουν μαζί την ‘θεραπευτική αλλαγή .
Στοιχεία συγγραφέων: Σταύρος Χαραλαμπίδης,Δημήτριος Τσιάκος, Κωνσταντίνος Μαθιούδης,Άννα Φλώρου
Φορείς συγγραφέων : Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Συγγραφέας που παρουσιάζει: Σταύρος Χαραλαμπίδης

Εργασία 4

Τίτλος: Σχεσιακή Ψυχανάλυση: Η αναζήτηση της «βίαιης φροντίδας», Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας και θεραπευτικά εμπόδια
Περίληψη: Η σχεσιακή ψυχανάλυση θέτει στο επίκεντρο της θεραπείας το κομμάτι των ανθρώπινων διαπροσωπικών σχέσεων υποστηρίζοντας πως ο τρόπος με τον οποίο έχουν διαμορφωθεί οι σχέσεις με τους άλλους τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν παίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση ψυχικών διαταραχών. Κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας δίνεται μεγάλη σημασία στο τρόπο συσχέτισης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου όπου μέσα σε μια ισότιμη σχέση επηρεάζουν ο ένας τον άλλο καθώς αναδύονται συνειδητά ή ασυνείδητα βιώματα, αντιλήψεις και συναισθήματα. Επιπρόσθετα, έμφαση δίνεται στη διαδικασία μεταβίβασης -αντιμεταβίβασης και στην διαπραγμάτευση / επίλυση των θεμάτων που προκύπτουν όπως εκπραξίες με επίκεντρο το εδώ και τώρα. Η περίπτωση που θα αναλυθεί είναι η Κ. με οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Ως βασικό θέμα εμφανίζεται η αδυναμία της να σχετιστεί ουσιαστικά με τους άλλους και να διατηρήσει μια σχέση από την οποία θα λαμβάνει και θα δίνει φροντίδα εξαιτίας του φόβου ότι θα κλέψουν ένα κομμάτι του εαυτού της και θα την εγκαταλείψουν. Μεγαλώνοντας σε μια οικογένεια με ανύπαρκτα όρια, έναν πατέρα αμέτοχο και μια μητέρα που βρίσκεται σε μια διαρκή υποτίμηση του παιδιού και παρέχει αγάπη μόνο υπό όρους που ικανοποιούν την ίδια, η Κ. έχει οδηγηθεί σε μια παθητική στάση ζωής που συνοδεύεται από συναισθήματα κενού και ματαιότητας. Ακόμα, διατηρεί σχέσεις η οποίες επιβεβαιώνουν την ανεπάρκεια που νιώθει και την πεποίθηση της ότι στο τέλος όλοι θα την εγκαταλείψουν. Δυσλειτουργικά κομμάτια της θεραπευόμενης κάνουν την εμφάνιση τους στη θεραπεία δημιουργώντας εμπόδια στη θεραπευτική σχέση. Τόσο η μορφή των εκπραξιών αυτών όσο και ο τρόπος αναγνώρισης και διαπραγμάτευσης τους στο εδώ και τώρα θα μελετηθούν στην παρούσα ομιλία.
Στοιχεία συγγραφέων: Άννα Φλώρου, Σταύρος Χαραλαμπίδης,Δημήτριος Τσιάκος, Κωνσταντίνος Μαθιούδης
Φορείς συγγραφέων : Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Συγγραφέας που παρουσιάζει: Άννα Φλώρου

WORKSHOP: H Διαπροσωπική Διάδραση στο ‘εδώ και τώρα’ και στιγμές βιωματικής συνάντησης στον ‘Αναλυτικό Τρίτο’ σε γκρουπ Ομαδικής θεραπείας κατά Irvin Yalom.

Σταύρος Χαραλαμπίδης,Δημήτριος Τσιάκος, Κωνσταντίνος Μαθιούδης.
Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ  WORKSHOP

Σε αυτό το workshop θα γίνει επίδειξη 1 ώρας του τρόπου αλληλεπίδρασης στο εδώ και τώρα σε ομάδα 8-11 ατόμων με δυο θεραπευτές .Ειδικότερα θα γίνει κατανοητό στους θεατές και βιωματικούς συμμετέχοντες το πώς αλληλεπιδρούν στο ‘εδώ και τώρα’  μεταξύ τους οι δυο συνθεραπευτές ,πώς γίνονται οι εξατομικευμένες παρεμβάσεις σε έναν θεραπευόμενο, σε δυαδική αλληλεπίδραση δυο θεραπευόμενων, καθώς και στην τεχνική παρέμβαση των θεραπευτών στο ‘γκρουπ σαν όλο’. Οι θεραπευτές θα δώσουν σε χαρτάκι ρόλους που θα υποδυθούν οι βιωματικοί συμμετέχοντες έτσι ώστε να προστατευθούν από την έκθεση σε απόρρητες πληροφορίες .Κάποιοι συμμετέχοντες θα είναι ειδικευόμενοι ψυχοθεραπευτές του ΙΓΑΨ που θα βοηθήσουν την ομάδα να συμπληρωθεί αν ο αριθμός συμμετεχόντων από το κοινό δεν επαρκεί. Την επίδειξη θα κάνουν ο μοναδικός Ευρωπαίος Πιστοποιημένος Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής-και υπό πιστοποίηση Επόπτης-  με την μέθοδο Yalom Χαραλαμπίδης Σταύρος (Διευθυντής ΙΓΑΨ) και ο υπό πιστοποίηση Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής με την μέθοδο Yalom Τσιάκος Δημήτριος , (Υποδιευθυντής ΙΓΑΨ) .Μετά την μια ώρα οι δυο θεραπευτές θα αναδείξουν την θεματική του γκρουπ επίδειξης με θεωρητική προσέγγιση και θα απαντήσουν στο κοινό. Στους συζητητές επίσης θα συμμετέχει και ο υπό πιστοποίηση Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής με την μέθοδο Yalom Κώστας Μαθιούδης, (Ιδρυτικό Μέλος ΙΓΑΨ ). Οι συζητητές επίσης θα αναδείξουν την κοινή βιωματική συνιστώσα του μοντέλου Yalom με τη Σχεσιακή Ψυχανάλυση και θα εμβαθύνουν στην διαφορετικότητα των θεωρητικών κατασκευασμάτων των δυο σχολών. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην έννοια του ‘αναλυτικού τρίτου’ (Thomas Ogden) και του μοναδικού τρόπου που οι ομιλητές έχουν συνθέσει αυτό το κατασκεύασμα με την πρακτική του εφαρμογή στο ‘εδώ και τώρα’ στο πλαίσιο της Ομαδικής Θεραπείας. Μνεία θα δοθεί και στην χρήση της αυτοαποκάλυψης του Ομαδικού Θεραπευτή ως χρηστικό μέσο εμβάθυνσης της εγγύτητας με τα μέλη της θεραπευτικής του Ομάδος. Η ανάλυση της λανθάνουσας επιθετικότητας με τη μορφή του φαινομένου του ‘αποδιοπομπαίου’ τράγου θα μας απασχολήσει προς το κλείσιμο του workshop.