Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Σχεσιακή Ψυχανάλυση

Οι βασικές αρχές του μοντέλου της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης  αναπτύσσονται  κυρίως στην Αμερική από το 1980  με κύριο δημιουργό τον Stephen Mitchell και προπάτορα τον μαθητή του Φρόυντ, Φερέντσι. Περιληπτικά περιλαμβάνει συστατικά  στοιχεία από το Αμερικανικό φεμινιστικό κίνημα κυρίως, την ψυχαναλυτική θεωρία του Εαυτού με κύριο εκφραστή τον Kohut, την θεωρία της διυ-υποκειμενικής συναλλαγής στην Ψυχαναλυτική διεργασία με θεμελιωτές τους Mitchell, Bromberg, Benjamin, Ogden, την θεωρία της Διαπροσωπικής Ψυχανάλυσης/Ψυχιατρικής με κύριο εκφραστή τον Sullivan, ερευνητικά δεδομένα από τον τομέα της Ψυχαναλυτικής μελέτης δεσμού τροφού-παιδιού με κυρίαρχες μορφές τους Daniel Stern, Beatrice Beebe.

Οι θεραπευτές της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης του ΙΣΟΨ είναι εκπαιδευμένοι από βασικές μορφές της σύγχρονης Σχεσιακής Ψυχανάλυσης και λαμβάνουν χρόνια εποπτεία στην θεραπευτική επαφή με δύσκολους χαρακτηριολογικά ασθενείς, από πρωτοπόρους στην Μοντέρνα Ψυχανάλυση όπως οι Jonathan Slavin,Ruthelen Josselson, Σπύρος Ορφανός, Judith Pearson,Lauren Levine.

Οι εκπραξίες (enactments) δημιουργούνται προκειμένου να επικοινωνήσουν αυτό που ονομάζεται ‘σχεσιακό ασυνείδητο’, και εμφανίζονται σε δύσκολες φάσης της μεταβιβαστικής σχέσης όπου ο αναλυόμενος επενδύει στον Αναλυτή εγκλωβισμένα συναισθήματα ως να είναι κάποιο ‘αντικείμενο’ του παρελθόντος  .

Ο Αναλυτής επιδρά και επεμβαίνει στο ‘εδώ και τώρα’ έχοντας ταυτόχρονα υπόψη του το αναπτυξιακό δυναμικό του αναλυόμενου (παρελθοντικές σχέσεις αντικειμένων) αλλά και το σχεσιακό δυναμικό με τον Αναλυτή όπως εκφράζεται από φαντασιώσεις, όνειρα και κυρίως την ανάγκη του αναλυόμενου για ‘αυθεντική’ σχέση με τον Αναλυτή του.

 Η αυτοαποκάλυψη του Αναλυτή σχετικά με το βίωμα που έχει για τον ασθενή του γίνεται μέσα από το θεωρητικό κατασκεύασμα του ‘αναλυτικού τρίτου’ (Τhomas Ogden) του πεδίου που συνδημιουργείται από το αναλυτικό ζεύγος σε κάθε ανάλυση και είναι η κύρια μονάδα μελέτης στην Σχεσιακή Ψυχανάλυση.

Η Σχεσιακή Ψυχανάλυση θέτει στο επίκεντρο της θεραπείας το κομμάτι των ανθρώπινων διαπροσωπικών σχέσεων υποστηρίζοντας πως ο τρόπος με τον οποίο έχουν διαμορφωθεί  οι σχέσεις με τους άλλους τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν παίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση ψυχικών διαταραχών. Κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας δίνεται μεγάλη σημασία στο τρόπο συσχέτισης  μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου όπου μέσα σε μια ισότιμη σχέση (που παραμένει ασύμμετρη όπως στην Φροϋδική Ανάλυση, ωστόσο είναι πολύ λιγότερο ασύμμετρη συγκριτικά) επηρεάζουν ο ένας τον άλλο καθώς αναδύονται συνειδητά ή ασυνείδητα βιώματα, αντιλήψεις και συναισθήματα.

Παράλληλα, βασικό στοιχείο της Σχεσιακής Ψυχανάλυσης είναι η έννοια της διυποκειμενικότητας, η θέαση δηλαδή του σύνθετου τρόπου διάδρασης των δυο προσωπικοτήτων του αναλυτή και αναλυόμενου και η επιρροή του προσωπικού υλικού και κατά επέκταση του παρελθόντος και των δύο στη θεραπευτική πράξη. Η διυποκειμενική διάσταση εισέρχεται ολοκληρωτικά τόσο στην παραγωγή - εκφορά όσο και στην επίλυση ή μη των εκπραξιών από τη μεριά του αναλυόμενου αλλά μερικές φορές και του αναλυτή.

Ο αμεσότερος και βιωματικά εύπεπτος τρόπος εσωτερίκευσης του καινούργιου μοντέλου συσχέτισης που προτείνει η θεραπεία επιτυγχάνεται μέσα από την καθαρή και δυναμική εξέταση της εκπραξίας στο "εδώ και τώρα". Αυτό σημαίνει ότι η χρήση του "εαυτού" του Αναλυτή θα αποτελέσει την μήτρα επανεκπαίδευσης του αναλυόμενου στον τρόπου εμπλοκής του στα "σχεσιακά διυποκειμενικά πλαίσια". Η ορθή και αποτελεσματική χρήση του "εαυτού" του Αναλυτή θα αποτελέσει και το σημείο εστίασης της συγκεκριμένης σειράς παρεμβάσεων κυρίως μέσα από την αντι-μεταβιβαστική και αλληλεπιδραστική της διάσταση.

Οι Σχεσιακοί Ψυχαναλυτές δίνουν ιδιαίτερη σημασία και προσοχή στη σχέση που αναπτύσσουν με το θεραπευόμενο, όπως αυτή διαμορφώνεται και βιώνεται στην θεραπεία. Τα άτομα με διαταραχή προσωπικότητας εμφανίζουν μεγάλη δυσκολία στο «σχετίζεσθαι». Δείχνουν ακαμψία στα γνωστικά τους σχήματα και εγκλωβισμό στις συναισθηματικές τους εμπειρίες.

Περιστατικά που πάσχουν από ανίατες ασθένειες ή έντονες σωματοποιήσεις έρχονται σε θεραπεία, όλο και συχνότερα. Τις τελευταίες δεκαετίες η έξαρση ανίατων και αυτοάνοσων ασθενειών, όπως ο καρκίνος, το Aids / HIV, η σκλήρυνση κατά  πλάκας, οι αλλεργίες, η ψωρίαση και πολλές άλλες, καθώς και εξωτερίκευση έντονων σωματοποιήσεων , όπως οι κρίσεις πανικού, έχουν εντατικοποιήσει την ανάγκη θεραπευόμενων και θεραπευτών για κατάλληλα προσαρμοσμένη θεραπεία σε άτομα των κατηγοριών αυτών, χωρίς όμως  αυτή να στοχεύει αποκλειστικά και μόνο στο σύμπτωμα. Όλο και μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής κοινότητας τείνει να πιστεύει, ότι  πρόκειται για την έκφραση μία έντονης εσωτερικής διαμάχης και ενός καλά κρυμμένου  θυμού και η ενασχόληση μόνο με το σύμπτωμα  και την ασθένεια δεν είναι αρκετή. Στη Σχεσιακή Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, δημιουργήθηκε χώρος για την διερεύνηση όχι μόνο του συμπτώματος αλλά και την σύνδεση του με έναν Διαλογικό και Πολυσυλλεκτικό  Εαυτό, που βασίζεται  σε μαθημένους ανταποδοτικούς ρόλους με εξωτερικούς και εσωτερικευμένους άλλους, καθώς και το  πως η αναδιαμόρφωση του διαλογικού εαυτού μπορεί να βοηθήσει στην διαχείριση της ασθένειας και των συμπτωμάτων.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Stephen A. Mitchell, (1993). Hope and Dread in Psychoanalysis. New York: Basic Books.
  • Stephen A. Mitchell, (1997). Influence and Autonomy in Psychoanalysis. Hillsdale, NJ: The Analytic Press.
  • Stephen A. Mitchell, (2000). Relationality: From Attachment to Intersubjectivity. Hillsdale, NJ: The Analytic Press.
  • Stephen A. Mitchell and Aron, Lewis. (1999). Relational Psychoanalysis: The Emergence of a Tradition. Hillsdale, NJ: The Analytic Press.
  • Greenberg, J. & Mitchell, S.A. (1983). Object Relations in Psychoanalytic Theory. Cambridge, MA: Harvard University Press.
  • Aron, Lewis (1996). A Meeting of Minds. Hillsdale, NJ: The Analytic Press.
  • Curtis, R. C. & Hirsch. I. (2003). Relational Approaches to Psychoanalytic Psychotherapy. In Gurman, A. G. & Messer, S. B. Essential Psychotherapies. NY: Guilford.
  • Curtis, R. Coleman. (2008). Desire, Self, Mind and the Psychotherapies: Unifying Psychological Science and Psychoanlaysis. Lanham MD & NY: Jason Aronson
  • Cushman, Philip. (1996). Constructing the Self, Constructing America: A History of Psychotherapy . New York: Perseus Publishing.
  • Aron, L. and Harris, A. (2011), Relational Psychoanalysis IV: Expansion of Theory, Psychology Press
  • Aron, L. and Harris, A. (2011), Relational Psychoanalysis V: Evolution of Process, Psychology Press
  • Aron, L. and Lechich M., (2012). Relational psychoanalysis, in Textbook of Psychoanalysis, 2nd Edition. Washington, DC, American Psychiatric Publishing, pp 211-224.