Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Κοινωνική φοβία

«Ο Κώστας 32 ετών εξηγούσε στην Μαρία 28 ετών οτι δεν μπορεί πλέον να την συνοδεύσει σε χώρους που έχουν αρκετό κόσμο και αισθάνεται απροστάτευτος. Της εξηγούσε οτι όταν είναι δίπλα σε άλλους ανθρώπους αισθανόταν έντονη δυσφορία, ταχυκαρδίες και συνέχεια σκεφτόταν ότι οι γύρω του έχουν αρνητική εικόνα για τον ίδιο. Αισθανόταν μειονεκτικά γιατί θεωρούσε ότι οι άλλοι κριτίκαραν τα ρούχα του κρυφά και ότι τα μάτια των άλλων συναντούν συνέχεια το βλέμμα του.Η Μαρία δεν μπορούσε να καταλάβει τον Κώστα και έτσι απευθύνθηκε σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας».

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η παραπάνω κατάσταση είναι μια από τις συνηθισμένες που περιγράφουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάποιος που έχει συμπτώματα κοινωνικής φοβίας.Ας δούμε όμως αναλυτικότερα μερικά από αυτά.

  • Το βασικότερο σύμπτωμα της κοινωνικής φοβίας είναι η αίσθηση του ατόμου ότι δεν θα τα καταφέρει να επιτελέσει ένα έργο υπό την παρατήρηση κόσμου και μια δυσάρεστη εντύπωση οτι τελικά θα ταπεινωθεί θα νιώσει αμήχανα και θα χλευαστεί για αυτές του τις αδυναμίες .
  • Ιδιαίτερα στην περίπτωση που είναι άγνωστοι οι παρατηρητές, το κοινωνικοφοβικό άτομο νιώθει ότι εκτίθεται σε παρατήρηση εξειδικευμένη ,πάντα με κακή προαίρεση των άλλων .Αυτό το φαινόμενο γεννά άγχος διότι το άτομο φοβάται ότι οι άλλοι θα γνωρίσουν τις ιδιαιτερότητες του και θα το αποκαλέσουν τρελό,αδύναμο ή ηλίθιο.Σε ειδικές περιπτώσεις αυτές οι σκέψεις έχουν περιεχόμενο σχετικό με φόβο δημόσιας ομιλίας όπου το άτομο φοβάται οτι κατά την ομλία του η φωνή του θα τρεμουλιάσει ,θα λιποθυμήσει ή θα βιώσει κρίση πανικού.
  • Κατά την έκθεση του ατόμου στο φοβικό ερέθισμα που είναι η παρουσία μέσω της παρατήρησης των άλλων ,είναι δυνατόν να εμφανίζονται έντονα ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως׃ ταχυκαρδίες, εφιδρώσεις, αναψοκοκκίνισμα, σφίξιμο μυών, γαστρεντερική εγρήγορση, τάση λιποθυμίας, ζάλη, έλλειψη προσανατολισμού, τρέμουλο στα πόδια .Σε ειδικές περιπτώσεις το άτομο είναι δυνατόν να παρουσιάζει και κρίσεις πανικού.
  • Σε επίπεδο προσωπικότητας τα κοινωνικοφοβικά άτομα δεν διαθέτουν υψηλή αυτοεκτίμηση .Είναι υπερεαίσθητα στην κριτική των άλλων και νιώθουν ότι απορρίπτονται συνέχεια όταν δέχονται μη αναμενόμενα σχόλια.Αποφεύγουν την βλεμματική επαφή και το βλέμμα τους δείχνει κολλημένο οπωσδήποτε μακριά από βλέμματα άλλων ανθρώπων.Ο βαθμός διεκδίκησης των δικαιωμάτων τους είναι περιορισμένος και η αίσθηση της ομαδικής εργασίας σχεδόν ανύπαρκτη.

Ποτε ξεκιναει η κοινωνικη φοβια;

  • Η κοινωνική φοβία ξεκινάει συνήθως κοντά στα 15 αλλά πολλές φορές και στην παιδική ηλικία. Εκφράζεται στα παιδικά χρόνια με έντονη φοβία για τους ξένους και ντροπαλότητα.Μια ντροπιαστική κατάσταση (π.χ.εγκόπρηση),μια κακοποίηση στο σχολείο από συνομηλίκους , ένα σωματικό μειονέκτημα συνήθως είναι χαρακτηριστικά παιδιών και εφήβων που αργότερα μπορεί να αναπτύξουν κοινωνική φοβία σε ενήλικη ζωή.Επίσης η έντονη προσκόλληση στις γονικές φιγούρες και η απότομη έκθεση στο «ξένο» σχολικό περιβάλλον σηματοδοτεί μια πρώτη φοβική αντίδραση για κοινωνικές εκδηλώσεις.
  • Σε συχνότητα λίγο περισσότερο ο γυναικείος πληθυσμός εμφανίζει αυτή την διαταραχή και σε επίπεδο γενικού πληθυσμού τα ποσοστά κυμαίνονται 3%- 10% .Πολλές φορές υπάρχει και άλλη διαταραχή όπως κατάθλιψη ή κάποια διαταραχή διαταραχή προσωπικότητας.Επίσης συχνά τα άτομα με κοινωνική φοβία αναπτύσσουν δυσλειτουργικές συνήθειες για να αποφύγουν το κοινωνικό άγχος όπως η χρήση ναρκωτικών ουσιών ή αλκοόλ.

Ποιες είναι οι συνέπειες της;

Η κοινωνική φοβία δεν είναι μια απλή κατάσταση άγχους.Οι επιδράσεις στην ζωή του ατόμου είναι οδυνηρές.Υπάρχει η περίπτωση να μην μπορεί να σπουδάσει , να εργαστεί,να αθληθεί ,να επιλέξει ένα ολοκληρωτικά μοναχικό τρόπο ζωής. Οι φιλίες του είναι ελάχιστες και η παραμονή στο σπίτι μονόδρομος. Το άτομο μοιάζει να είναι αντικοινωνικό και οι τάσεις απομόνωσης πολύ συχνές.

Ποιες είναι οι κατάλληλες θεραπείες;

  • Λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης η φαρμακευτική αγωγή είναι πάντα μέσα στις προτεινόμενες θεραπείες.Η ενδεδειγμένη θεραπεία εκλογής για κονωνική φοβία όμως είναι η γνωσιακή ,ένα μοντέλο ψυχοεκπαιδευτικό που βοηθάει τον θεραπευόμενο να αναγνωρίζει ,να ελέγχει και να επιδρά στα συμπτώματα του αφού μπορεί και έχει επίγνωση στη συμπεριφορά του ,τον συναισθηματικό κόσμο και τις βαθύτερες σκέψεις που το απασχολούν.Επίσης η γνωσιακή αναλυτική ψυχοθεραπεία ενδείκνυται ειδικά στις περιπτώσεις που υπάρχει συνοσηρότητα και ο θεραπευόμενος θέλει να εισέλθει σε θεραπεία βαθιάς γνώσης του εαυτού.Η συμμετοχή σε ομάδες αυτογνωσίας γνωρίζουμε ότι βοηθάει τα άτομα με κοινωνική φοβία να ξεπεράσουν σιγά σιγά τις αναστολές τους σχετικά με την κοινωνική συνδιαλλαγή και ιδανικά ο αποτεσματικότερος τρόπος θεραπείας περιλαμβάνει ατομική και ομαδική θεραπεία.
  • Η κοινωνική φοβία δεν είναι μια απλή κατάσταση που απλά με αγάπη, ενδιαφέρον και ζεστασιά απο συγγενείς και συντρόφους μπορεί να αντιμετωπιστεί.Χρειάζεται αντιμετώπιση από ειδικό που να διαθέτει κλινική εμπειρία στην συγκεκριμμένη κατάσταση.Φυσικά οι συγγενείς και οι σύντροφοι είναι αναγκαίο να συμμετέχουν στο θεραπευτικό πρόγραμμα αναλαμβάνοντας υποστηρικτική δράση και να ενημερώνονται άμεσα για την πορεία της θεραπείας.

Επίσης η επιστημονική ενημέρωση σχετικά με την ποιοτική διάσταση της κοινωνικής φοβίας μπορεί να βοηθήσει τον θεραπευόμενο να απομυθοποιήσει την συμπτωματολογία του και να προσπαθήσει ενεργητικότερα για την καλυτέρευση της ποιότητας ζωής του.

Οι άνθρωποι που έχουν κοινωνική φοβία δεν πρέπει να απογοητεύονται. Η κατάσταση τους θεραπεύεται αρκεί να πιστέψουν στην δύναμη της ψυχοθεραπείας ,να βρουν τον κατάλληλο θεραπευτή και να διαθέτουν υψηλό κίνητρο να αλλάξουν τη ζωή τους .

ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ
Επιστημ.Διευθυντής Ινστιτούτου Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας
Λέκτορας Ψυχοπαθολογίας Πανεπ.Ουαλλίας (Ελληνοβρετανικό Κολλέγιο)