Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Η ανεπίσημη συζήτηση ως κοινωνικό φαινόμενο

Είναι πολλές οι φορές που ανεπίσημες συζητήσεις κατακλύζουν την καθημερινότητα μας και μας κάνουν να αναρωτιόμαστε για τον πολύτιμο χρόνο που καταναλώνουμε σε αυτές. Οι ανεπίσημες αυτές συζητήσεις παίρνουν συχνά την μορφή του λεγόμενου «κουτσομπολιού». Ωστόσο εξελικτικά αν μελετήσουμε το όλο θέμα θα δούμε ότι ανέκαθεν η επικοινωνία του ανθρώπου περιελάμβανε τέτοιου είδους συζητήσεις χωρίς το είδος της κοινωνίας που συμμετείχε να είναι διαφοροποιητικός παράγοντας .Επομένως έχει εξαιρετική σημασία να μελετήσουμε και τους σχετικούς παράγοντες διαιώνισης του φαινομένου.

Πολλές λοιπόν από αυτές τις ανεπίσημες συζητήσεις έχουν ως κεντρικούς πρωταγωνιστές σταρ της πολιτικής, του σινεμά, του καλλιτεχνικού χώρου ,του αθλητισμού. Οι συζητήσεις συχνά αφορούν και λεπτομέρειες της προσωπικής ζωής των σταρ. Έρευνες από τον τομέα της κοινωνικής ψυχολογίας έχουν καταδείξει ότι υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ των 'κοινών θνητών' και των σταρ μιας κοινωνίας που δημιουργεί και την ανάλογη απόσταση μεταξύ τους. Αυτό το χάσμα σήμερα , όπου το κυνήγι της διασημότητας και του πλούτου έχει καταστεί ως αυτοσκοπός του ανθρώπου ωθεί τους κοινούς ανθρώπους να θέλουν να μιμηθούν βασικές συμπεριφορές των σταρ .Ένας από τους βασικότερους τρόπους να βάλουν στην ζωή τους το 'σταριλίκι' είναι οι συζητήσεις τους να αφορούν τους σταρ. Έτσι λοιπόν συζητώντας για τους πρωταγωνιστές του σταρ συστήματος ο καθένας πιστεύει ασυνείδητα ότι γίνεται μέλος αυτού του συστήματος με αποτέλεσμα η αυτοεκτίμηση του να αυξάνεται και ο ίδιος να θεωρεί τον εαυτό του ένα μικρό σταρ.

Από την άλλη είναι εμφανέστατο ότι οι πραγματικοί σταρ και όλο το σύστημα μάρκετινγκ που τους ακολουθεί ενισχύει αυτήν την τάση του σημερινού μέσου ανθρώπου .Όσο περισσότερο μιλάει ο μέσος όρος για ένα σταρ τόσο αυξάνεται η πιθανότητα κάποιος να αγοράσει ή σχετιστεί με προϊόντα που ακολουθούν τον σταρ .Η ειρωνεία πολλές φορές είναι ότι οι διαφημιστικές καμπανιές των σταρ είναι τόσο καλά δομημένες που ακόμα και πολύ αρνητικές φήμες που κυκλοφορούν -επίτηδες στα ανάλογα κυκλώματα -πετυχαίνουν το διαφημιστικό στόχο .

Ένας άλλος λόγος που το ΄κουτσομπολιό' έχει διεισδύσει τόσο πολύ στην καθημερινότητα μας είναι το γεγονός ότι ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα ο μέσος άνθρωπος ζει στην πραγματικότητα επικοινωνιακά και συναισθηματικά απομονωμένος. Δεν υπάρχει η έννοια της γειτονιάς τόσο ισχυρή όπως ήταν παλιά. Η επικοινωνία είναι απρόσωπη και οι άνθρωποι περισσότερο μοναχικοί από ποτέ .Το αποτέλεσμα είναι ότι όταν βρεθούν σε κατάσταση επικοινωνιακή, να αναλώνονται σε ανεπίσημες συζητήσεις με τον κομμωτή ή τον περιπτερά ή τον φούρναρη τους. Ο χώρος του γυμναστηρίου πολλές φορές γίνεται χώρος ανάπτυξης συζητήσεων! Εύλογο είναι να ρωτήσει κανείς γιατί συμβαίνει αυτό. Εκ πρώτης όψεως οι συζητήσεις αυτές φαίνονται ανούσιες ,ωστόσο εξυπηρετούν ένα βαθύτερο στόχο . Ικανοποιούν την βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου να είναι κοινωνικό ον. Δηλαδή να δικαιολογεί με άλλα λόγια την συμμετοχή του στα κοινωνικά δρώμενα και την αλληλεπίδραση του με τους άλλους.

Σήμερα επίσης παρατηρούμε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με τον εαυτό του .Η εργασία του αφορά τόσο πολύ χρόνο που γυρνώντας στο σπίτι έχει αποζυμηθεί το μεγαλύτερο μέρος της φυσικής και ψυχικής του ενέργειας. Σε ένα πλαίσιο τόσο αγχωτικό και κουραστικό μια δεκάλεπτη συζήτηση 'στο πόδι' έχει εξαιρετική σημασία. Λαμβάνεται ασυνείδητα ως ένας χρόνος που αφιερώνεται ως αγχολυτική τεχνική δηλαδή σαν να βοηθάει τον άνθρωπο να ξεχάσει πρόσκαιρα την αγχωτική του καθημερινότητα και να ζήσει προς στιγμήν ένα προσωπικό διάλειμμα. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτές τις τεχνικές πολλά ψυχοθεραπευτικά συστήματα τις επικροτούν ως τεχνικές παρέμβασης ειδικά σε σχέση με ανθρώπους που βιώνουν αγχώδεις νευρώσεις ,δηλαδή το άγχος τους πλέον είναι κεντρικό σημείο συνακόλουθης ψυχοπαθολογίας.

Σε μικρές κοινωνίες όπως είναι τα χωριά π.χ. το 'κουτσομπολιό' ανέκαθεν εξυπηρετούσε συγκεκριμένους στόχους. Το χωριό έπρεπε να έχει κοινωνική συνείδηση, δηλαδή να είναι ενωμένο συναισθηματικά έτσι ώστε στον οποιοδήποτε επερχόμενο κίνδυνο (βλέπε εχθρός γειτονικός ή ένας παγετός) ο ένας συχωριανός να έχει την θέληση να προσφέρει βοήθεια στον άλλο συχωριανό του μόνο και μόνο γιατί είναι συντοπίτες. Στην Ελλάδα και γενικά στις μεσογειακές χώρες η έννοια της κοινής καταγωγής είναι αρκετά δυναμική, τόσο ώστε να παραμένει ένας από τους τρόπους που κάποιος αυτοπροσδιορίζεται ως οντότητα.

Σε αυτές τις μικρές κοινωνίες όμως εξυπηρετούσε και ένα άλλο στόχο. Το χωριό έχει πάντα κάποιους κανόνες λειτουργίας οι οποίοι έχουν κριθεί στο παρελθόν και για αυτό διαιωνίζονται .Έτσι οτιδήποτε είναι διαφορετικό από τους κανόνες αυτούς και είναι φορέας νεωτεριστικού πνεύματος καθίσταται ως επερχόμενη 'απειλή'. Τότε παρατηρούμε ότι η τεχνική του 'κουτσομπολιού' ξεκινάει ως μια μορφή επίδρασης της κοινής γνώμης προς την κατεύθυνση της απόρριψης των νέων ιδεών .Είναι δηλαδή μια έμμεση μορφή κοινωνικής πίεσης που ως στόχο έχει την διαιώνιση κάποιων κανόνων που κρίθηκαν ικανοί κατά το παρελθόν στο να βοηθήσουν την κάθε μικρή κοινωνία να επιβιώσει. Δεν είναι τυχαίο ότι παλιά ο Καποδίστριας όταν έφερε την πατάτα στην Ελλάδα κανένας δεν ενδιαφέρθηκε. Όταν κλείδωσε τις αποθήκες του και έβαλε σκοπούς να τις φυλάνε μέσω ανεπίσημων συζητήσεων διαδόθηκε σε όλη την Αθήνα σε δυο μέρες ότι κάτι πολύτιμο φυλάνε και έτσι η πατάτα έγινε μέρος της διατροφικής συνήθειας του Έλληνα!

Από την παραπάνω ανάλυση προκύπτουν κάποια βασικά συμπεράσματα. Ο τρόπος που η σημερινή κοινωνία είναι δομημένη εξυπηρετεί την διάδοση της ανεπίσημης συζήτησης ως μέσο επικοινωνίας του σημερινού ανθρώπου. Το υλιστικό πρότυπο της εποχής επίσης ενισχύει αυτήν την διάθεση έτσι ώστε όλοι να νιώθουν σταρ. Σε μικρές κοινωνίες ότι ίσχυε παλιά ισχύει και σήμερα .Είναι στην αντικειμενική κρίση του καθενός μας να κρίνει τη χρησιμότητα αυτού του φαινομένου και να την εισάγει δυναμικότερα στη ζωή του ή να την απορρίψει .

ΣΤΑΥΡΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ
ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠ.ΟΥΑΛΛΙΑΣ (σε συνεργ.με Ελληνοβρεταννικο κολλεγιο)