Ινστιτούτο Γνωσιακής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Μαθησιακές Δυσκολίες

Με τον όρο παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες εννοούμε εκείνα τα παιδιά που παρουσιάζουν διαταραχές σε μια ή περισσότερες από τις βασικές ψυχογνωστικές διαδικασίες που είναι απαραίτητες για την κατανόηση-χρήση του λόγου σε προφορικό και γραπτό επίπεδο. Οι διαταραχές αυτές δύνανται να παρουσιαστούν ως ελλιπή ικανότητα του ατόμου σε σχέση με ακουστική προσοχή, ανάγνωση γραφή, ορθογραφία, ανάκληση μνημονικών πληροφοριών, ομιλία… Αυτές οι διαταραχές σχετίζονται με μειωμένη ικανότητα αντίληψης , δυσλεξία, ελάχιστη εγκεφαλική δυσλειτουργία…Ο όρος αυτός δεν περιλαμβάνει παιδιά των οποίων οι διαταραχές στην μάθηση είναι αποτέλεσμα οπτικών, ακουστικών, ή κινητικών μειονεξιών, νοητικής υστέρησης ,συναισθηματικής διαταραχής ,ή πολιτισμικά μειονεκτικού περιβάλλοντος.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

Γνωρίζουμε από ερευνητικά αποτελέσματα και εμπειρικά δεδομένα ,ότι οι μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζονται συνήθως στα προσχολικά χρόνια ,υπόκεινται σε διαφοροποίηση στα σχολικά χρόνια και δυστυχώς παραμένουν σε ολόκληρη την ενήλικη ζωή του ανθρώπου και κυρίως όταν ο ενήλικας σχετίζεται με αλλαγή εργασίας ,διαδικασία σπουδών και γενικότερα όταν οι συνθήκες απαιτούν χρήση του λόγου χωρίς την ανάλογη προετοιμασία..

Ενώ τα καθαρά μαθησιακά προβλήματα παραμένουν σχεδόν πάντα στη ζωή του ανθρώπου, τα συνωδά ψυχολογικά προβλήματα αυτών των παιδιών εξελίσσονται καλύτερα .Έτσι οι οικογενειακές τους σχέσεις και οι σχέσεις με το άλλο φύλο φτάνουν σε ικανοποιητικό επίπεδο .Δυσκολίες υπάρχουν όταν σχετίζονται με το ίδιο φύλο και στην φάση της ψυχολογικής ανάκαμψης τους μετά από κάποια αποτυχία.

Τα παιδία με μαθησιακές δυσκολίες έχουν καλή εξέλιξη όταν από μικρή ηλικία παρακολουθήσουν εξειδικευμένα ψυχοεκπαιδευτικά προγράμματα ,όταν υπάρχει συνεργασία με ειδικό ψυχολόγο και όταν έχουν υψηλή νόηση. Δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο πάντα ότι αυτά τα παιδιά θα έχουν αποτυχημένη εξέλιξη.

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

Γνωρίζουμε από έρευνες ότι τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες δεν χαίρουν συνήθως της εκτίμησης γονιών, συμμαθητών και εκπαιδευτικού προσωπικού. Επιλέγονται λιγότερο σαν φίλοι και δέχονται συνεχώς την απόρριψη του κοινωνικού συνόλου. Το αποτέλεσμα τελικά όλων αυτών των φαινομένων είναι τα παιδιά αυτά να μην διαπαιδαγωγούνται σωστά και να μη λαμβάνουν την ποιοτική συμπεριφορά που τους αναλογεί.

Γνωρίζουμε ότι η εικόνα του εαυτού σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες είναι πολύ χαμηλή ,γεγονός που επιδρά αθροιστικά στην έλλειψη γενικότερων ικανοτήτων τους. Αποτέλεσμα αυτής της χαμηλής αυτοεκτίμησης είναι το γεγονός ότι σχετίζονται πολλές φορές με συμπτώματα κατάθλιψης ,άγχους, επιθετικότητας κοινωνικής απόσυρσης. Βλέπουμε λοιπόν ότι τα μαθησιακά προβλήματα συσχετίζονται άμεσα και με προβλήματα ψυχοσυναισθηματικής φύσης. Επομένως οι γονείς αυτών των παιδιών καλό θα είναι όταν διαγνώσουν έλλειψη στο μαθησιακό τομέα να επιδιώξουν παράλληλα και την ψυχολογική στήριξη αυτών των παιδιών ,ώστε να διευκολυνθεί η ανάπτυξη τους σε όλα τα επίπεδα.

Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες γνωρίζουμε ότι δεν έχουν καθόλου σχεδόν την ικανότητα ενσυναίσθησης, δηλαδή δεν μπορούν να μπουν εύκολα στη θέση του άλλου ,με αποτέλεσμα να δείχνουν εγωκεντρικά χωρίς στην πραγματικότητα το κίνητρο τους να είναι η προσήλωση προς τον εαυτό. Αυτή η έλλειψη ενσυναίσθησης όμως οδηγεί σε επικοινωνιακά προβλήματα και τελικά τα παιδιά αυτά βρίσκονται κοινωνικά απομονωμένα και ως ενήλικες με φοβερές δυσκολίες επικοινωνίας ακόμα και για τα πιο εύκολα στοιχεία της καθημερινότητας.

Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες έχουν μειωμένη σχολική απόδοση. Το γεγονός αυτό επιφέρει την απόρριψη τους από συμμαθητές ,εκπαιδευτικό προσωπικό και γονείς. Τα παιδία αυτά δέχονται πίεση που στην δική τους ψυχολογία φαντάζει εξωπραγματική. Τα παιδία λοιπόν αρχίζουν να νιώθουν μειονεκτικά με τον εαυτό τους μέσα από τα συνεχή σημάδια σχολικής αποτυχίας και απορριπτικής συμπεριφοράς των γύρω τους .Τελικά οι άμυνες των παιδιών αυτών απέναντι σε ένα ‘εχθρικό’ για αυτά περιβάλλον είναι η επιθετικότητα ,η άρνηση συμμετοχής και η απόσυρση. Είναι εμφανής εδώ η έλλειψη παιδείας της κοινωνίας μας που πολλαπλασιάζει με τη στάση της τα προβλήματα αυτών των παιδιών.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Σε σχέση με τον εκπαιδευτικό παράγοντα είναι γεγονός ότι οι ειδικές τάξεις και η φοίτηση σε ‘κανονικό’ σχολείο στη χώρα μας αρχίζει και πολλαπλασιάζεται. Αυτό γιατί είναι ίσως και ο μόνος τρόπος να δοθεί εξειδικευμένη βοήθεια σε παιδία με μαθησιακές δυσκολίες χωρίς όμως να απομακρύνονται από το συνολικό κοινωνικό περίγυρο του σχολείου που φοιτούν, παρά για λίγες ώρες την εβδομάδα. Με αυτόν τον τρόπο δεν νιώθουν μειονεκτικά για τις ιδιαιτερότητες τους και αναπτύσσουν κοινωνικοί αντίληψη για το ευρύτερο σύνολο, γεγονός που είναι ανυπολόγιστης αξίας όταν εξελιχθούν αργότερα σε ενήλικες προσωπικότητες.

Είναι πολύ σημαντικό για τους γονείς αυτών των παιδιών να κατανοήσουν ότι η μαθησιακή έλλειψη, τα οδηγεί και σε ψυχολογική έλλειψη .Επομένως ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα παρέμβασης είναι απαραίτητο να περιλαμβάνει μαθησιακούς στόχους και ψυχολογικούς ταυτόχρονα. Ας δούμε όμως σε σχέση με τον ψυχολογικό παράγοντα τρόπους που ο ψυχολόγος και οι γονείς μπορούν να παρέμβουν.

Ο ψυχολόγος πρώτα από όλα εγκαθιδρύει μια ζεστή θεραπευτική σχέση με το παιδί με μαθησιακές δυσκολίες. Τα παιδιά αυτά είναι φορείς αρνητικότατων συναισθηματικών εμπειριών καθημερινότητας με αποτέλεσμα να έχουν αναπτύξει καχυποψία για τις ανθρώπινες σχέσεις γενικότερα .Έτσι λοιπόν η ποιοτική θεραπευτική σχέση βοηθάει αυτά τα παιδιά να εμπιστευτούν περισσότερο και να μιλήσουν για τον εαυτό τους χωρίς κανένα φόβο απόρριψης και με περίσσιο θάρρος.

Σε δεύτερο επίπεδο ο ψυχολόγος βοηθάει αυτά τα παιδιά να ανυψώσουν την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους .Τα προβλήματα τους δεν παρουσιάζονται ως ανικανότητα τους αλλά ως διαφορετικότητα τους που κάποια στιγμή είναι καλό να αποδεχθούν. Ο ειδικός τα βοηθάει να έχουν ρεαλιστικότερες προσδοκίες για αυτά που μπορεί να επιτύχουν ,έτσι ώστε η ματαίωση σχετικά με πιθανές αποτυχίες να είναι μικρότερη και σε ένταση και σε συχνότητα.

Σε ψυχολογικό επίπεδο είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά αυτά να καταφέρουν να αποκτήσουν αυτοδύναμη σκέψη και συμπεριφορά. Φυσικά η ανεξαρτησία αυτή είναι σχετική και εντελώς προσανατολισμένη στο δυναμικό του κάθε παιδιού. Ο ψυχολόγος λοιπόν εκπαιδεύει τα παιδιά με ασκήσεις αυτοκαθοδήγησης και αυτοέλεγχου έτσι ώστε να νιώσουν μετά από καιρό ότι και αυτά είναι ικανά στο να επιτυγχάνουν στόχους. Επιπλέον τα μαθαίνει οι συναισθηματικές τους αντιδράσεις να είναι εντός ορίων , δηλαδή να μην προκαλούν δυσάρεστες συνέπειες κατά την κοινωνικοποίηση τους ώστε να μπορούν να παίζουν με άλλα παιδιά χωρίς πιθανότητα διαπληκτισμού.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΕΑ

  • Ο γονέας σε σχέση με τα παιδία αυτά έχει να παίξει ένα άκρως σημαντικό ρόλο και είναι δυνατόν να αισθάνεται κουρασμένος και ανασφαλής πολλές φορές σε σχέση με το γονικό έργο. Είναι απαραίτητη η συμβουλευτική από εξειδικευμένο ψυχολόγο που ως στόχο έχει να ενθαρρύνει τους γονείς και να τους κατευθύνει διεξοδικά. Επομένως είναι απαραίτητο ο γονέας να συμμετάσχει σε ομάδα δράσης που απαρτίζεται από τον ίδιο ,τον ειδικό παιδαγωγό και ψυχολόγο. Ο προγραμματισμός και ο τρόπος παρέμβασης είναι βασικά στοιχεία που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα κάθε παρέμβασης.
  • Η σχέση του με το παιδιά αυτά του είναι άκρως σημαντική και θεμέλιος λίθος της ψυχοσυναισθηματικής εξέλιξης τους. Οι γονείς είναι καλό να αποφεύγουν τις συγκρίσεις σε σχέση με άλλα παιδιά της οικογένειας ή του περίγυρου. Δεν μπορούμε να συγκρίνουμε ανόμοιες καταστάσεις και σαφέστατα η έννοια της εξέλιξης έχει να κάνει με το προσωπικό δυναμικό του κάθε παιδιού. Οι γονείς θα πρέπει να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες για τις ικανότητες αυτών των παιδιών και μέχρι που μπορούν να εξελιχθούν.
  • Πολλοί γονείς αρνούνται την παραδοχή της ιδιαιτερότητας αυτών των παιδιών γιατί τους είναι πολύ επίπονο να το αντιμετωπίζουν καθημερινά. Όμως έτσι δεν λύνουν το πρόβλημα το διαιωνίζουν. Σε πολύ μικρή ηλικία ειδικά οι γονείς δεν δέχονται την επίσκεψη σε εξειδικευμένους επιστήμονες φοβούμενοι τι μπορεί να ακούσουν. Ωστόσο είναι απαραίτητο το δυνατόν συντομότερο να ενημερωθούν και να μπουν στην διαδικασία ψυχοπαιδαγωγικών παρεμβάσεων για το όσο πιο νωρίς ξεκινήσει αυτή η διαδικασία τόσο καλύτερα θα είναι τα αποτελέσματα της παρέμβασης.
  • Όταν αυτά τα παιδιά ρωτάνε είναι γεγονός ότι μπορεί να επαναλαμβάνουν αρκετές φορές μια πρόταση που έχει απαντηθεί. Η απάντηση των γονέων είναι επιθυμητό κάθε φορά να είναι πλήρης και να εκφέρεται αργά και σταθερά. Η επανάληψη ξεκάθαρα έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα γενικότερα και ειδικότερα για αυτά τα παιδιά. Επίσης πρέπει να τα ενθαρρύνουμε να ρωτάν ακόμα και αν η ερώτηση τους δεν έχει λογική βάση γιατί είναι σημαντικό να κατανοήσουν από μικρά ότι γοητεία έχει και η προσπάθεια από μόνη της έστω και αν είναι αποτυχημένη.
  • Τα παιδιά αυτά έχουν και ιδιαίτερες ικανότητες πολλές φορές όπως τέχνης και μουσικής .Καλό είναι οι γονείς να αντιμετωπίζετε αυτά τα παιδιά με αγάπη και ζεστασιά και να επιβραβεύετε τις δεξιότητες τους και τις επιτυχίες τους. Έτσι και εσείς διαπαιδαγωγείτε με βάση κύριες παιδαγωγικές αρχές χωρίς να αισθάνεστε ότι υπολείπεστε από το γενικότερο μέσο όρο.